Hiperbarik Oksijen Tedavisi Nedir?
Hiperbarik oksijen tedavisi (HBOT), kişinin özel olarak tasarlanmış basınçlı bir oda içinde yüksek konsantrasyonda oksijen solumasına dayanan tıbbi bir tedavi yöntemidir. Tedavi sırasında ortam basıncı, deniz seviyesindeki normal atmosfer basıncının üzerine çıkarılır.
Basıncın yükselmesi, oksijenin yalnızca kırmızı kan hücrelerine bağlı olarak değil, kanın sıvı kısmı olan plazmada da daha fazla çözünmesini sağlar. Böylece dokulara taşınabilen oksijen miktarı 20 kata kadar artabilir. Bu fizyolojik etki;
- Oksijenlenmesi bozulmuş dokuların desteklenmesine,
- Yeni damar oluşumunun uyarılmasına,
- Yara iyileşmesinin hızlandırılmasına,
- Ödemin azaltılmasına,
- Bazı mikroorganizmalara karşı bağışıklık yanıtının desteklenmesine
katkıda bulunabilir.
HBOT; dekompresyon hastalığı, karbonmonoksit zehirlenmesi, hava veya gaz embolisi, seçilmiş diyabetik ayak yaraları, radyasyona bağlı doku hasarı, nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonları ve iyileşmeyen bazı kronik yaralar gibi belirli tıbbi durumlarda kullanılan yerleşik bir tedavidir. Ancak son zamanlarda longevity dünyasında da popüler bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır.
HBOT Sağlıklı Yaş Alma Alanında Neden İlgi Görüyor?
Hiperbarik oksijen tedavisinin sağlıklı yaş alma alanında dikkat çekmesini sağlayan önemli araştırmalardan biri, Tel Aviv Üniversitesi ve Shamir Medical Center araştırmacıları tarafından gerçekleştirildi.
2020 yılında yayımlanan bu prospektif çalışmaya 64 yaş ve üzerindeki 35 sağlıklı yetişkin katıldı. Katılımcılara yaklaşık üç ay içinde toplam 60 HBOT seansı uygulandı. Seanslar haftada beş gün, 2 ATA (toplam basıncın deniz seviyesindeki normal hava basıncının tam iki katına çıkarılması) basınç altında 90 dakika süren özel bir protokole dayanıyordu.
Araştırmacılar, tedavinin ardından katılımcıların periferik kan hücrelerinde iki önemli değişiklik gözlemledi:
- Telomer uzunluğunda artış: Bazı bağışıklık hücresi alt gruplarında telomer uzunluğu yüzde 20’nin üzerinde arttı.
- Senesan (zombi) hücre oranında azalma: Yaşlanmış hücrelerin oranı yüzde 11-37 arasında azaldı.
Telomerler, kromozomların uçlarında bulunan ve genetik materyalin korunmasına yardımcı olan yapılardır. Genellikle yaşla birlikte kısalırlar. Senesan hücreler ise bölünme yeteneklerini kaybettikleri hâlde dokularda kalabilen ve salgıladıkları maddelerle kronik enflamasyona katkıda bulunabilen hücrelerdir.
Hiperoksik-Hipoksik Paradoks Nedir?
Tedavinin longevity alanındaki gücü, sadece dokulara bol oksijen gitmesinden değil, vücudu kandırma yeteneğinden kaynaklanır.
Basınçlı odada saf oksijen solunurken, kandaki çözünmüş oksijen miktarı ekstrem düzeylere çıkar.
Seans bitip kişi normal havaya döndüğünde, vücut bu ani düşüşü bir “oksijen kıtlığı” (hipoksi) olarak algılar (oysa aslında normale dönmüştür).
Bu sahte alarm sayesinde vücut; kök hücre üretimini tetikler, yeni damar oluşumunu (anjiyogenez) başlatır ve hücresel onarım mekanizmalarını (Hormesis) maksimuma çıkarır.
Sağlıklı Yaş Alma Açısından Araştırılan Etkiler
Beyin sağlığı ve bilişsel performans
Bazı klinik araştırmalarda, belirli HBOT protokollerinin ileri yaştaki sağlıklı bireylerde beyin kan akımı ve bilişsel performansla ilişkili olumlu değişiklikler sağlayabileceği bildirilmiştir.
Bu bulgular; dikkat, bilgi işleme hızı, yürütücü işlevler ve hafıza gibi alanlarda potansiyel faydalara işaret etmektedir.
Cilt yapısı ve doku yenilenmesi
2021 yılında yayımlanan prospektif bir çalışmada, benzer bir HBOT protokolü sonrasında cilt dokusunda;
- Kolajen yoğunluğunda artış,
- Yeni damar oluşumunda artış,
- Elastik liflerin yapısında iyileşme,
- Senesan hücre göstergelerinde azalma
bildirilmiştir.
Bu sonuçlar HBOT’nin cilt yaşlanmasının bazı biyolojik göstergeleri üzerinde etkili olabileceğini düşündürmektedir.
Enflamasyon ve hücresel onarım
Kronik, düşük düzeyli enflamasyon yaşlanmayla ilişkili hastalıkların gelişiminde önemli rol oynar ve bu süreç “inflammaging” olarak adlandırılır.
HBOT’nin oksidatif stres, bağışıklık sistemi ve enflamatuvar sinyal yolları üzerinde düzenleyici etkileri olabileceği araştırılmaktadır.
Her Hiperbarik Aynı Etkiyi Sağlar mı?
Hayır. Klinik araştırmalarda bildirilen sonuçlar, belirli basınç, süre ve oksijen geçişlerinden oluşan standartlaştırılmış protokollerle elde edilmiştir. Bu sonuçlar, aynı protokol kullanılmadan farklı cihazlara veya uygulamalara doğrudan uyarlanamaz.
Düşük basınçlı “yumuşak” odalar ile medikal hiperbarik sistemler aynı değildir. Bir cihazın yalnızca “hiperbarik” olarak tanıtılması, araştırmalarda kullanılan basınca, oksijen konsantrasyonuna ve güvenlik standartlarına sahip olduğu anlamına gelmez.
Longevity ve hücresel gençleşme etkilerinin sadece klinik düzeydeki yüksek basınçlı (genellikle 2 ATA ve üzeri) sertifikalı medikal cihazlar ve spesifik protokollerle sağlandığını; merdiven altı güzellik merkezlerindeki veya ev tipi düşük basınçlı yumuşak kabinlerin bu hücresel dönüşümü yapamadığını ve kontrolsüz kullanımın oksijen toksisitesi riski taşıdığını vurgulamaktadır.
Riskler ve Güvenlik
HBOT, uygun hasta seçimi ve doğru protokolle uygulandığında çoğunlukla iyi tolere edilir. Ancak risksiz bir wellness uygulaması değildir.
Olası yan etkiler arasında şunlar bulunur:
- Kulak ve sinüslerde basınca bağlı ağrı veya hasar,
- Geçici görme değişiklikleri,
- Klostrofobi,
- Kan şekeri düşmesi,
- Akciğerlerde basınç hasarı,
- Nadir olarak oksijen toksisitesine bağlı nöbet,
- Oksijenden zengin ortamlarda yangın riski.
Tedavi edilmemiş pnömotoraks HBOT için mutlak kontrendikasyondur. Akciğer hastalığı, kulak ve sinüs problemi, epilepsi, gebelik, kontrolsüz ateş, kullanılan bazı ilaçlar ve diğer sağlık durumları ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç
Hiperbarik oksijen tedavisi, belirli hastalıklarda etkinliği kabul edilmiş güçlü bir tıbbi tedavidir. Sağlıklı bireylerde telomer uzunluğu, bağışıklık hücrelerinin yaşlanması, beyin kan akımı ve cilt dokusu üzerindeki ilk araştırma sonuçları umut vericidir.
HBOT’den beklenen fayda; doğru hasta seçimine, kullanılan cihazın niteliğine, tedavi protokolüne ve tıbbi gözetimin kalitesine bağlıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; tanı veya tedavi önerisi değildir. Hiperbarik oksijen tedavisine uygunluk hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kaynakça
- Hachmo Y, Hadanny A, Abu Hamed R, et al. Hyperbaric oxygen therapy increases telomere length and decreases immunosenescence in isolated blood cells: a prospective trial. Aging (Albany NY). 2020;12(22):22445–22456. doi: 10.18632/aging.202188.
- Hadanny A, Efrati S. The Hyperoxic-Hypoxic Paradox. Biomolecules. 2020;10(6):958. doi: 10.3390/biom10060958.
- Hachmo Y, Hadanny A, Mendelovic S, et al. The effect of hyperbaric oxygen therapy on the pathophysiology of skin aging: a prospective clinical trial. Aging (Albany NY). 2021;13(22):24500–24510. doi: 10.18632/aging.203701.
- Undersea and Hyperbaric Medical Society. Hyperbaric Oxygen Therapy Indications.
- DuBose KJ, Cooper JS. Hyperbaric Patient Selection. StatPearls. National Library of Medicine.
- Gawdi R, Cooper JS. Hyperbaric Oxygen Therapy Contraindications. StatPearls. National Library of Medicine.
